17de eeuwse Enkhuizer stadsbibliotheek

Stichting Librije Enkhuizen

Geschiedenis

Nederland kent nog maar één zeventiende-eeuwse stadsbibliotheek die bewaard is gebleven op haar oorspronkelijke locatie. Dat is de librije van Enkhuizen. Deze historische openbare bibliotheek heeft haar eigen unieke karakter behouden. In de librije bij het zuiderportaal van de Westerkerk waant u zich in de Gouden Eeuw.

De geschiedenis van de librije in Enkhuizen gaat terug tot het einde van de zestiende eeuw, hoewel over het exacte ontstaan ervan niet veel is bewaard. Men vermoedt dat de overdracht van het legaat boeken van de predikant Gerardus Vestermans aan de kerkelijke gemeente in 1588 bij de stichting een rol heeft gespeeld. De vroegste vermelding van de bibliotheek in de archieven is in 1597, wanneer door kerkvoogden een bedrag wordt overgemaakt voor een aankoop ten behoeve van de librije.
In zijn studie "Geschiedenis der Boekerij in de Westerkerk te Enkhuizen" (1908) is de predikant D.A. Brinkerink ervan overtuigd dat de stadsdokter, botanicus en verzamelaar Bernardus Paludanus (1566-1633) mogelijk het initiatief heeft genomen tot het stichten van een bibliotheek. Na bestudering van de verschillende in de boeken voorkomende "ex libris" komt hij tot de conclusie dat Vesterman slechts het predicaat "secundus fundator" toekomt, maar dat de eer gaat naar Bernardus Paludanus als "primus fundator" van de Enkhuizer boekerij. Brinkerink concludeert dat zowel het legaat van Vesterman als de bemoeienissen van Paludanus de grondslag hebben gelegd voor de huidige librije.

Vanaf het jaar 1615 is een aantal aankopen van de stadsbibliotheek geregistreerd. Naast de aankopen is de librije gedurende de tijd ook geregeld aangevuld met schenkingen en legaten. De groei van de bibliotheek stagneerde in de tweede helft van de 18e eeuw. De scheiding van kerk en staat in 1798 leidde ertoe dat in Enkhuizen de Westerkerk, evenals de Zuiderkerk werd toegewezen aan de toenmalige gereformeerde gemeente, waardoor de boeken in het bezit kwamen van de kerkelijke gemeente.

In de negentiende eeuw raakte de librije in de vergetelheid maar rond de wisseling naar de twintigste eeuw is zij min of meer herontdekt als een monument voor wetenschap en geschiedenis. In de periode 1997 – 2013 zijn de boeken, wegens restauratiewerkzaamheden aan het kerkgebouw ondergebracht in de Koninklijke Bibliotheek Den Haag. Sinds 2012 wordt de librije beheerd door een in 2006 opgerichte beheerstichting: De Stichting Librije Westerkerk Enkhuizen (SLWE).

CopyrightDisclaimer